نام مكان                                    آدرس
چاي خانه سنتي                        انتهاي خبابان معلم
سفره خانه سنتي دشت بهشت   خيابان 15 خرداد باغ رحيم آباد
رستوران سنتي ميراث فرهنگي    خيابان معلم عمارت اكبريه
شهر بازي                                 ميدان آزادي پارك بزرگ آزادي
بند دره                                     كيلومتر 3 انتهاي خيابان مدرس
بند عشاق                                كيلومتر 4 جنوب شهر
بند چهكند                                روستاي چهكند كيلومتر 6 جاده كرمان
آبشار گيوك                               روستاي گيوك  كيلومتر 5 جاده كرمان
آبشار چهارده                            كيلومتر 5 جنوب شرقي شهر
رشته كوه باقران                        جنوب شهر
بيدخت                                     جنوب شهر
شوكت آباد                                 كيلومتر 5 جاده زاهدان
روستاي ريچ                               كيلومتر25 جاده كرمان
روستاي چنشت                         كيلومتر 55 جاده زاهدان
دزگ                                         كيلومتر 4 جنوب شهر
روستاي خراشاد                         كيلومتر 20 جاده زاهدان
روستاي بهدان                           كيلومتر 15 جاده زاهدان
روستاي اسفهرود                       كيلومتر 10 جاده زاهدان
روستاي نوفهرست                     كيلومتر 25 جاده زاهدان

نام مكان                                  آدرس
خيابان شهيد مطهري                ارگ كلاه فرنگي
قلعه پائين شهر                        انتهاي خيابان جمهوري
عمارت اكبريه                           انتهاي خيابان معلم
عمارت شوكت آباد                    شوكت آباد كيلومتر5 جاده زاهدان
عمارت رحيم آباد                       انتهاي خيابان مدرس
مدرسه شوكتيه                       خيابان شهيد منتظري
مقبره ابن حسام                      شهر  خوسف كيلومتر 35 جاده كرمان
مسجد جامع خوسف                 شهر  خوسف كيلومتر 35 جاده كرمان
قلعه فورگ                              روستاي فورگ كيلومتر 80 جاده زاهدان
بند دره                                   انتهاي خيابان مدرس كيلومتر 5
غار جنشت                             روستاي جنشت كيلومتر 60 جاده زاهدان
آرامگاه حسام الدوله                  ميدان شهدا خيابان شهيد كوشه اي
 كال جنگل                              واقع در كوههاي روستاي ريچ
كاخ مزار                                  روستاي كوچ كيلومتر 26 جاده زاهدان

16-  شیخ محمد باقر گازاری که دارای 22 عنوان تالیف می باشد

ارگ بم: ارگ بم يکی از زيباترين و بزرگترين بناهای خشتی جهان محسوب می شود و به شکل قلعه ای پرشکوه بر فراز تپه ای به ارتفاع 61 متر و با مساحت 20 هکتار از لحاظ هيبت ساختمانی بی نظير است. ارگ بم مربوط به قبل از حکومت ساسانی و احتمالاً در دوره اشکانی ايجاد شده و چند حصار و دروازه در اطراف آن وجود داشته است. ساکنين قلعه بم معاش خود را از راه کشاورزی و پارچه بافی می گذرانده اند. زندگی در ارگ از تاريخ ايجاد قلعه تا اواسط دوره قاجاريه (تا 180 سال پيش) بطور مداوم جريان داشته است. مصالح عمده بناهای ارگ چينه , خشت خام و ملات گل رس است که در برخی از قسمتها آجر سنگ لاشه نيز بکار رفته است. مجموعه ارگ بم دارای مسجد جامع , نمازخانه , حسينيه , کاروانسرا , آب انبار , ميدان , مدرسه , حمام , زورخانه و تعدادی خانه های قديمی در بخش عامه نشين می باشد و بخش حاکم نشين نيز ساختمان چهار فصل , اصطبل , سربازخانه و خانه حاکم نشين را شامل می شود.

روستای ميمند:
ميمند يکی از روستاهای باستانی و بی نظير ايران با قدمت چند هزار ساله در شهرستان شهربابک از توابع استان کرمان واقع شده است. کليه فضاهای معماری اين مجموعه مشتمل بر حمام - حسينيه - مسجد - مدرسه و بيش از 500 واحد مسکونی با دستان هنرمند و سخت کوش ساکنان آن به گونه ای شگفت انگيز در دل کوه کنده شده که پنج رديف روی هم قرار گرفته است.
اين مجموعه اثری شکوهمند از معماری - قدرت خلاقيت و آفرينش زيبايی ها را به نمايش گذاشته است.
بی شک روستای ميمند يکی از باستانی ترين سکونتهای بشر در ايران و جهان است که از دوازده هزار سال پيش تاکنون همچنان پابرجاست و به حيات خود ادامه می دهد.
نقوش ده هزار ساله و سفالهای 6000 ساله از جمله مستندات مکشوفه ای هستند که تاريخ ميمند را گواهی می دهد.
مجموعه ای از آثار بسيار قديمی همچون خانه های صخره ای پراکنده - معبد اوستا قلعه و برجهای مختلف (مربوط به هزاران سال پيش) و ... وجود دارد که ميمند را از يک روستا به يک مجموعه با تمدن خاص تبديل می کند.

راين:
قدمت و سابقه تاريخی راين به دوره ساسانی می رسد. مهمترين اثر تاريخی که گواهی به قدمت کهن اين خطه قلعه يا ارگ راين است. اين مکان با مساحتی حدود 20هزار مترمربع بعد از ارگ بم دومين بنای خشتی کرمان است.
نقشه قلعه تقريباً مربع شکل و دارای چندين برج در اطراف است. بنا را حصاری 10 متری دربرگرفته و تنها دارای يک ورودی در جبهه شرقی خود می باشد.
با اينکه راين در زمان ساسانيان شهر بزرگی نبوده ولی به واسطه موقعيت جغرافيايی مناسب هم اکنون از رونق بسياری برخوردار است.

بادگير چپقی:
بنای قديمی که از آن به عنوان بادگير چپقی نام می بريم در واقع باقيمانده يک خانة قديمی به نام خانة آقاسيدعلی اصغر رضوی است که در شهر سيرجان واقع است.
اين بادگير از آثار دوران پهلوی است که به لحاظ ارزشهای فرهنگی و هنری که تلفيقی از معماری و صنعت است , بنا گرديده است. بادگير مشهور با شبکه های هندسی منظم آن که در زير بادگير قرار دارد , بر روی فضاهای مستطيل شکل شمالی - شرقی قرار گرفته که هوای اطراف را با عبور از کانالهای تهويه به درون فضاها که در واقع تابستان نشين خانه بوده , می فرستاده است. اين بادگير از آثار منحصر به فرد معماری است و گفته شده که ملهم از دودکش کشتيهای قديمی بوده است. از جمله تزئينات بکار رفته در بنا مجموعه لوله های چپقی شکل بادگير است که دهانه آنها به چهار جهت باز است. بدنة خارجی لوله های بادگير با قطعات کوچک آجرهای هندسی شش ضلعی تزئين شده است.

مقبره پيرمرد خدا:
اين مقبره به صورت بنايی منفرد با پلان چهارگوش مربع که در ارتفاع 70/3 متری پلان چهار به هشت تبديل شده و گنبد کوتاه خشتی بر روی آن قرار می گيرد. مصالح بنا خشت خام و ملات گل رس است. تمامی سطوح داخلی با لايه ای از گچ اندود شده و زير گنبد نسبتاً کوتاه و خشتی بنا دو صورت قبر مشاهده می شود , يکی در وسط و ديگری در گوشة غربی. سطوح داخلی بنا دارای تزئينات گچی است که در کنجها و سطوح ديوارهای طرفين بنا به صورت کاربندی يا مقرنس اجرا شده است.

مسجد و حسينيه شهر کهنه:
مسجد وحسينيه شهر کهنه در يکی از کوچه های قديمی شهربابک قرار دارد و با توجه به شواهد و قراين اين بنا را می توان از ابنية دورة صفويه محسوب کرد. صحن اين مسجد دارای پلان چهارگوش می باشد که در بخش ميانی هر يک از اضلاع آن يک صفة بزرگ در وسط , دو صفة کوچک در طرفين قرار دارد. پوشش سقف تمامی قسمتها به صورت گنبدی و با آجر ساخته شده است.
تزئينات بکار رفته در بنا را می توان به دو گروه آجرکاری و گچ بری تقسيم کرد. آجرکاری تنها در قسمت شرقی بام و تزئينات مقرنس گچی در بخش سردر ورودی و محراب وجود دارد.

خانه حاج درويش:
حاج درويش جد بزرگ خاندان شهابی و رسولی سيرجان و از ارادتمندان رحمت عليشاه (از پيشوايان تصوف) بوده است.
خانة معروف به حاج درويش در زمره منازل اعيانی است و علاوه بر منزل مسکونی دارای اصطبل , انبار و حمام می باشد. اين منزل در زمرة ابنية دو ايوانی و دارای اندرونی و بيرونی و يک حياط مستطيل شکل است. دورتادور خانه را حصاری رفيع پوشانده و ورودی اصلی بنا در جبهة غربی است که آمدوشد از طريق يک هشتی صورت می گيرد. خانه فاقد تزئينات رايج و ظرافتهای معمول است. گچ بريهای سقف ايوانها نمونه ای تزئينات اين بنا است که با طرح ترنج و سرترنج در قابهای مستطيل شکل اجرا شده است. اين خانه در نيمة دوم قرن سيزدهم هجری بنا گرديده است.

آسياب شهداد:
عناصر و شواهد موجود در بنای آسياب چون شيوة پوشش طاق ورودی بنا را به دورة بعد از صفويه نسبت می دهد. آسياب آبی شهداد دارای دو تنوره در جبهة شمال غربی است و آب از کانالهايی که با سنگ و ملات خاک آهک ساخته شده وارد تنورة آسياب می شده است.
سردر بنا آجری با طاق جناقی است و طرفين ورودی دو سکو بنا گرديده است. ورودی بنا به دالان طويلی منتهی می شود. طرفين دالان 3 فضا قرار گرفته که انبار غله و اتاق آسيابان بوده است. تزئينات بکار رفته در بنا شامل کاربندی های آجری است که زير گنبد هشتی آسياب اجرا شده , نوارهای هندسی خشتی بکار رفته در برج نگهبانی آسياب نيز از جمله تزئينات موجود در بناست.

مقبره ميرحيدر (گورخانه):
تاريخ گورخانه واقع در دولت آباد و متعلق به دوران صفوی است. اين بنا دارای گنبد دو پوشه و ايوانهای رفيع در دو طبقه می باشد. جبهة خارجی بنا آجری است. مطالب و يادبودهای متعددی در داخل بنا به خطوط خوش و ممتاز نستعليق و نسخ نوشته شده است. داخل مقبره چند سنگ قبر مرمر ديده می شود. اين بنا دارای تزئينات گچ بری است.

مقبره پيرجارسوز:
تاريخ ساخت اين بنا مربوط به فرن هشتم هجری قمری است و در بردسير و در 43 کيلومتری کرمان قرار دارد. اين مقبره دارای گنبد دو پوشة آجری و پلان مربع شکل می باشد. دردرون بنا تزئينات گچ بری مقرنس کاری و خطوط کوفی ديده می شود. اصل بنا سه طبقه شاخته شده و نمای کلی آن آجر است.




ارگ راين:
در جنوب غربی شهر راين و بر بلندی , ارگ راين را احداث نموده اند. اين بنا 20هزار مترمربع مساحت دارد و الگويی از قلعه های مسکونی شهرهای قديم را به تماشا می گذارد. در تاريخ کرمان , از قلعه راين در قرن اول ه.ق. نام برده شده است.
عناصر قلعه عبارتند از: ورودی در جبهه شرقی , راسته ای که به هسته مرکزی و خانه های اعيانی راه دارد.
اين قلعه همانند ساير قلعه ها بخش عامه نشين و اعيان نشين دارد و فضاهای معماری موردنياز مردم نظير زورخانه , مسجد , اصطبل در آن ديده می شود. مصالح کلی آن خشت خام است.

باغ شاهزاده (ماهان):
باغ موردنظر در دامنة کوههای ماهانی واقع گرديده است. عبدالحميدميرزا (فرمانفرما) حاکم کرمان , آن را در سال 1297 ه.ق. بنا نموده است.
عناصر تشکيل دهنده عبارتند از: ساختمان سردر , ساختمانهای جانبی , ساختمان مرکزی , حمام و خانة زعيم باشی.
آب به صورت عنصری غالب در محور باغ در حرکت است. چون باغ مذکور در دامنة کوه بنا شده , به صورت پلکانی اجرا گرديده است. معماری اين بنا تلفيقی است.

آستانه شاه نعمت الله ولی (ماهان):
آرامگاه موردنظر در جنوب شرقی شهر کرمان و در شهرستان ماهان واقع شده است. شاه نعمت الله ولی در سال 832 و به قولی 834 ه.ق. در کرمان فوت نموده و در ماهان در ميان باغی مصفا مدفون شده است.
هستة اوليه گنبدی منفرد بوده که در سال 840 ه.ق. و به دستور "احمدشاه دکنی" ساخته شده و به تدريج توسعه يافته است و 32000 مترمربع مساحت دارد و از چندين صحن تشکيل شده است.
ورودی امروزی از شرق است و اولين صحن آن اتابکی نام دارد که به صحن وکيل الملکی راه دارد. از اين صحن به رواقهای دورة قاجاريه و گنبدخانه و رواق شاه عباسی و صحن حسينيه دسترسی دارد که آخرين صحن آن بيگلربيگی ناميده می شود که به خانة متولی باشی ختم می گردد. اين مجموعه طی شش قرن بنا شده و تداوم معماری ايران را در شش قرن گذشته و به صورت زيبايی به تماشا گذارده است.
بيشترين توسعة اين مجموعه در دوران قاجاريه انجام شده و معماران آن (رواق و صحن ميرداماد) استاد "کمال الدين حسين" و بانی آن بکتاش خان , صحن حسينيه "استاد رضا" و بانی آن "عبدالحميد ميرزا" می باشد.
صحن وکيل الملکی و رواقها نيز به دستور وکيل الملک اول و دوم در سالهای 1285 ه.ق. بناگرديده است.
عناصر تزئينی مجموعه شامل کاشيکاری , کاربندی , مقرنس , گچبری و نقاشی است.

کاروانسرای پاريز:
در جبهة غربی بخش پاريز از توابع شهرستان سيرجان ، کاروانسرايی وجود دارد به نام کاروانسرای پاريز. اين کاروانسرا از جمله هفت کاروانسرای ايجاد شده توسط مرحوم آقاسيدهدايت سيرجانی کرمانی است که به روزگار قاجار در اين بخش ايجاد شده است. اين بنا از جمله کاروانسراهای برون شهری مسير سيرجان - رفسنجان است که با پلان چهارضلعی ايجاد شده است و دارای قسمتهای مختلف ازجمله سردر ورودی ، اتاقهای استراحت نگهبانان ، غرفه ها ، ايوانها ، اصطبل ها و بخش شاه نشين می باشد. اين بنا دارای مالک خصوصی است که مدارک آن پس از طرح در جلسة شورای ثبت منطقه ای حوزة جنوب شرق جهت طی مراحل قانونی و ثبت نهايی به سازمان ميراث فرهنگی کشور ارسال شده است.

آسياب هشتم کوهبنان:
به فاصلة حدود 2 کيلومتری شمالِ بخشِ کوهبنان از توابع شهرستان زرند و در مسيرِ جادة ده علی از قديم الايام هشت آسياب آبی وجود داشت که اکنون تنها آسياب هشتم به فعاليت خود ادامه می دهد. بنا به گفته های آسيابانِ سالخورده ، اين اثر را می توان ازجمله آثار دورة قاجار اين بخش دانست. آسياب مذکور دارای تنورة استوانه ای ، ورودی شيب دار ، فضاهای بارريزی و بارگيری و صفه های بزرگ سنگی آسياب است. مالکيت اين اثر نامشخص است و مدارک آن پس از طرح در جلسة شورای ثبت منطقه ای حوزه جنوب شرق جهت ثبت نهايی و طی مراحل قانونی به سازمان ميراث فرهنگی کشور ارسال شده است.


کاروانسرای ابراهيم - سيرجان:
اين کاروانسرا در شهر سيرجان و در کنار بازار قديمی و اصلی شهر واقع است. کاروانسرای فوق ار کاروانسراهای شاه عباسی می باشد که در دوره های بعدی يک مرحله مرمت شده است. اين بنا غير از وروديها که دو طبقه هستند بقية آن يک طبقه بوده و دارای يک حياط مرکزی و حجره هايی اطراف آن می باشد که حجره ها با واسطه يک فضای رواقی به حياط متصل می شوند.
کاروانسرا دو ورودی دارد که يکی به بازار و ديگری به کوچه پشت کاروانسرا باز می شوند و در روبروی هم قرار دارند که ورودی کوچه دارای دو برج منحنی شکل است. اين ورودی بيشتر برای ورود و خروج چهارپايان بکار ميرفته است. ورودی بازار دارای تناسبات انسانی و هشتی با ارتفاعی در حدود 2طبقه است. حياط دارای فضای سبز و آبنما می باشد. ساختمان از خشت خام در پايه ها و آجر در نما بنا شده است. حجره های اين کاروانسرا اکثراً متروک شده اند ولی بعضی از آنها کاربری خود را حفظ کرده اند و بعضی ديگر بعنوان انبار کاربرد دارند.
اين کاروانسرا تزئين خاصی ندارد و فقط در نمای رواقها ، آجرکاری ساده ای به چشم می خورد. مالکيت بنای فوق وقفی و نيم ديگر خصوصی است. اقدامات مرمتی به علت تعدد مالکيت در آن انجام نشده است.
 
کوشک رفعت الدوله:
در خيابان آيت اله خامنه ایِ شهر رابر و در کوچة باريک و تنگی به نام کوچة رفعت الدوله ، کوشکی زيبا متعلق به يکی از بزرگان اين شهر واقع است. بنای مذکور که از ابنية دورة قاجار اين شهر است به سال 1305 هجری قمری و به دستور "رستم خان اسفندياری" مشهور به رفعت الدوله حکمران بلوک خمسه (جيرفت ، رابر ، اسفندقه ، ساردوئيه و جبالبارز) ساخته شد. ساختمان مذکور که روزگاری سرای حکومتی رفعت الدوله بوده است ، درميان باغی بزرگ و مفرّح قرار دارد و دارای يک تالار ستوندار درجلو ، يک اتاق پنج دری در بخش ميانی و تالار ستوندار ديگری به قرينة تالار جلويی ، در پشت بوده است که امروزه اثری از اين بخش بجای نمانده است. از ديگر قسمتهای اين بنا می توان به فضاها و اتاقهای دودری طرفين ، مطبخ و زندان اشاره کرد. ملک مذکور تحت مالکيت خصوصی است.

خانه بهادرالملک بردسير:
خانه بهادرالملک در برِ غربیِ خيابانِ شريعتیِ بردسير واقع است که توسط عبدالمظفرخان سرتيپ مشهور به بهادرالملک که در بردسير به لقب "ابدال" معروف بود به روزگار قاجار ساخته شد. اين بنا همچون اکثر ابنية دوره قاجاريه اين بخش از کشور ، با پلان حياط مرکزی و فضاهای اطراف ساخته شده است بدين نحو که در جبهه شمالی حياط ، سه دری و در جبهه جنوبی ، تالار وسيعی وجود دارد که ساير فضاهای جبهه های شرقی و غربی که شامل انبارها ، اتاقهای خدمه و مطبخ می باشد ، درخدمت فضای اصلی خانه بوده است. ازجمله بخشهای جالب اين بنا علاوه بر تالار بزرگ آن ، انبارهایِ طبقه فوقانی جهت ذخيره موادغذايی و برجِ خشتی اين خانه است که بخش تحتانی آن به صورت محل گذر عموم است. اين بنا در مالکيت خصوصی می باشد که مدارک آن پس از ارائه در جلسه شورای ثبت منطقه ای ، جهت ثبت نهايی و طی مراحل قانونی به سازمان ميراث فرهنگی کشور ارسال شده است.

خانه والی ميرحسينی:
در خيابان 17شهريور شهرِ راين و در بخش ميانی کوچة خان ها ، خانه زيبای ديگری متعلق به يکی ديگر از بزرگان اين شهر قرار دارد به نام خانة والی که بخشی از آن متعلق به دورة زنديه و بخش ديگر آن متعلق به دورة پهلوی است. طرح اين خانه به صورت "خانه باغ" يا گودال باغچه ای در مقابل عمارت اصلی است. ساختمان به صورت يک کله ای است و اتاق ها در دو لايه نسبت به فضای آزاد باغ قرار گرفته اند. بخش اصلی فضاهای بسته تالاری است دوستونه مه درپسِ آن سه دری جای گرفته و برای وارد شدن به آنها بايستی از دو راهرویِ هشتي دار طرفين که با پله از سطح زمين باغ ارتفاع گرفته اند ، عبور کرد. در هر يک از اتاقهای اين خانه بخاريهای زيبایِ گچی تعبيه شده است. اين بخش از خانه دارای قسمتهای ديگری همچون آشپزخانه ، انبارها و اصطبل است. بخش جديد خانه عمود بر محور عمارت قديم است که شامل چند فضا در پسِ دو تالار است. اين بنا تحت مالکيت خصوصی است و مدارک آن پس از طرح در جلسه شورای ثبت منطقه ای جهت ثبت نهايی و طی مراحل قانونی به سازمان ميراث فرهنگی کشور ارسال شده است.

مسجد و حسينيه شهر کهنه:
مسجد وحسينيه شهر کهنه در يکی از کوچه های قديمی شهربابک قرار دارد و با توجه به شواهد و قراين اين بنا را می توان از ابنية دورة صفويه محسوب کرد. صحن اين مسجد دارای پلان چهارگوش می باشد که در بخش ميانی هر يک از اضلاع آن يک صفة بزرگ در وسط , دو صفة کوچک در طرفين قرار دارد. پوشش سقف تمامی قسمتها به صورت گنبدی و با آجر ساخته شده است.
تزئينات بکار رفته در بنا را می توان به دو گروه آجرکاری و گچ بری تقسيم کرد. آجرکاری تنها در قسمت شرقی بام و تزئينات مقرنس گچی در بخش سردر ورودی و محراب وجود دارد.

خانه صادقی:
بنای خانه صادقی در محلة نارنج قلعه و چسبيده به بازار قديمی اين شهرستان است که از ابنية دورة قاجار محسوب می شود و توسط يکی از ملاکين و بزرگان شهداد به نام صادقی ساخته شده است. اين بنا فاقد حياط مرکزی می باشد بدين نحو که فضاهای خانه در دو بخش اندرونی و بيرونی و در جبهة شمالی حياط واقع اند. بنا بر کرسی خشتی و نمای آجرکاری بنا شده است. در منتهی اليه بخش شرقی بنا بادگير زيبايی وجود دارد. تزئينات اين بنا در نمای فضاهای بيرونی متمرکز شده است. بدين نحو که نمای خارجی اين بخش تماماً قاب بندی با ترکيبی از سيم گل و شمشه گچی است. آجرکاری و مشبک های آجری نيز از تزئينات اين بنا است. خط افق و شرقی بام نيز با آجرهای نقش برجسته تزئين شده است.

بازيهای محلی:
بازيها ، نشانه هايی از حيات فرهنگی جامعه به شمار می آيند. در سرزمين کهن سال ايران ، بازيهای سنتی از تنوع و گستردگی برخوردار بوده و اين گوناگونی نشانگر ژرفا و غنای جامعه است. تغيير در شيوه های زندگی ، گسترش شهرنشينی وفق آوری های نوين بسياری از بازيهای سنتی را يا منسوخ کرده يا دچار تغييراتی کرده است. اوقات فراغت زندگی امروز ديگر با اين بازی ها سپری می شود. با اين همه بازی ها و ورزش های سنتی تمام شرايط لازم را برای احساس آزادی و لذت بردن از بازی های خود انگيخته را دارا بوده و به عنوان يکی از مواريث فرهنگی نشانة ادامة حيات معنوی جامعه هستند که بعضی از اين بازيها بعنوان سرگرمی در نقاط روستايی متداول می باشند.
نمونه ای از بازيهای رايج در سطح استان کرمان:
ماچلوس ، قايم موشک ، چوب بازی ، چوگو ، الک و دولک ، الکی بازی ، تخم مرغ بازی ، گردوبازی ، عاشق بازی ، هفت سنگ و ...
که در اينجا به شرح بعضی از آنها پرداخته خواهدشد:

قايم موشک:
اين بازی در تمام نقاط ايران رايج بوده و درکرمان نيز انواع اين بازی با نامهای «دَستِکی» ، «مُلابِرَس» و «قايم موشک» بازی می شود.
يکی از بازيکنان سر می گذارد (چشمان خود را می بندد) و بقيه در جايی پنهان می شوند. بعد از پنهان شدن بازيکنان ، «سرگذار» فرياد می زند:«بِرَس» و پس از آن به دنبال پيدا کردن بازيکنان می رود. اگر او بتواند کسی را پيدا کرده و دستگير کند ، بازيکن گرفتار شده بايد سر بگذارد. بازی به همين ترتيب ادامه می يابد.

ماچلوس:
بازيکنان به دو گروه تقسيم می شوند. يک گروه (گروه بالا) دور دايره ای که با آب ويا هر چيزی ديگری روی زمين کشيده اند ، می ايستند و گروه ديگر در وسط دايره قرار می گيرند. يک نفر از گروه بالا گرگ می شود و پای خود را بلند کرده و به صورت «لی لی» دنبال افراد وسط دايره می دود. گرگ دستش را به هر کدام از آنها بزند ، آن بازيکن سوخته و کنار می رود. وقتی همه سوختند ، دو گروه جای خود را با هم عوض می کنند. اين بازی را به صورت دونفره هم می توان انجام داد.


چوگو (چوب و توپ) (گوبازی):
اين بازی در فضای باز در دو گروه مساوی (حداقل شش نفره) اجرا شده و ابزار آن تعدادی توپ پشمی و چوب گردی به قطر 5 سانتيمتر و طول يک متر است.
دو نفر سردسته به نام «سَلار» انتخاب می شود و اين دو سردسته يارگيری می کنند. نقطه ای را به عنوان محل شروع بازی مسخص می کنند و در فاصلة چهل متری آن ، جايی را به نام «دَک» انتخاب می کنند. سپس به روش «برانداختن» مشخص می کنند کدام گروه بايد بازی را آغاز کند. گروه برنده ، توپ را دراختيار می گيرد و گروه بازنده در داخل زمين جای می گيرد. از گروه بازنده يک نفر به نقطه ای شروع بازی که گروه برنده از آنجا توپ را پرتاپ می کند ، می رود تا توپ را به زنندة توپ پاس دهد. بازيکن گروه برنده که چوب در دست دارد ، بايد توپی را که بازيکن گروه بازنده به او پاس داده است ، با چوب بزند و بازيکنان گروه پايين تلاش می کنند بی آنکه توپ به زمين اصابت کند آن را در هوا بگيرند. اگر موفق شوند جای دوگروه عوض می شود. بازيکنی که توپ را با چوب زده است بايد بلافاصله با حالت دويدن خود را به «دک» برساند و برگردد. در اين فاصله افراد گروه پايين که توپ را به دست آورده اند ، سعی می کنند او را بزنند که اگر موفق شوند جای دو گروه عوض می شود. ولی اگر گروه بازنده نتواند دونده را بزند ، نوبت به يک نفر ديگر از اعضای همان گروه می رسد که توپ را با چوب بزند.

چوب بازی (ترکه بازی):
اين بازی در مجالس جشن و عروسی اجرا می شود. ابزار بازی يک عدد چوب بلند و کلفت 2 يا 3 متری , يک عدد چوب کوتاه و نازک ، طبل و شيپور است.
بازی بدين صورت است که : طبل و شيپور نواخته می شود و دو بازيکن به ميدان می آيند. يکی چوب بلند و ديگری چوب کوتاه را در دست می گيرد. برای گرم شدن مدتی حرکات نمايشی انجام می دهند. پس از آن بازيکنی که چوب بلند در دست دارد آن را در زمين فرو می کند وديگری سعی می کند با چوب کوتاه خود به پای او بزند و بازيکن مقابل طبعاً جاخالی می کند. هرگاه چوب به پای بازيکن بخورد ، بازيکنی که چوب را زده ، چوب بلند را تصاحب می کند و با آن به بازی ادامه می دهد ، درغيراينصورت بازی به همان شکل ادامه می يابد. اين بازی گاه رنگ خشونت به خود می گيرد ولی آنچه مورد تشويق حضار قرار می گيرد ، بيشتر حرکات زيبای طرفين است نه عمليات خشن آنها.

شترسواری:
در عروسی ها و جشن ها اجرا می شود.
شترسواران از محل شروع مسابقه حرکت کرده و به سرعت خود را به مقصد تعيين شده ، می رسانند. در مسابقه اصلی مسافتی که بايد طی شود ، معمولاً کمتر از 5 کيلومتر نيست. اين مسابقه در مقابل تماشاگران زيادی انجام می شود.

طناب کشی:
بازيکنان دو سردسته انتخاب می کنند. سردسته ها يارگيری می کنند و خطی روی زمين می کشند که مرز بين دوگروه بازيکن محسوب می شود. بازيکنان هر دسته چشت سر دستة خود صف می بندند و دست ها را در کمر يکديگر حلقه می کنند. به هنگام شروع بازی ، بازيکنان هر دسته شروع به کشيدن دستة مقابل به داخل زمين خود می کنند. هر گروه موفق شود سردستة گروه مقابل را از مرز به طرف زمين خود بکشد ، برنده است. اگر در اين کشاکش دست بازيکنی از کمر بازيکن جلويی باز شود ، آن دسته باخته است و بايد به دستة برنده کولی دهد.

بازی شاه و وزير:
اسباب و وسايل اين بازی عبارت است از: يک جعبه کبريت ، چهار نفر يا بيشتر ، چوب يا َشئيی برای کتک زدن.
برای شروع بازی روی جعبه کبريت را با نام يا علامت مشخص می کنند. يک طرف شاه ، يک طرف وزير ، دو طرف صاف کبريت يکی شيخ و ديگری دزد نامگذاری می شود. بعد تک تک افراد کبريت را مانند تاس پرتاب می کنند هر کدام از علامتها روی شخص گذاشته می شود. اگر کسی شاه شود بايد افراد ديگر پرتاب کنند تا وزير مشخص شود و تا زمانی که وزيرو شاه مشخص نباشند هر کس هم که دزد شود ، مجازاتی ندارد. بعد از اينکه شاه و وزير مشخص شد ، دو نفر بعدپرتاب می کنند هنگامی که دزد بيايد وزير فوری دزد را می گيرد و نزد شيخ برای حکم می برد. بعد از حکم شيخ (قاضی) شاه دستور می دهد که چند ضربه شلاق او را بزنند. اگر شاه دلش به حال دزد بسوزد ، دستور می دهد مثلاً چند ضربه پنبه ای او را بزنيد که وزير بايد او را آهسته بزند و اگر بگويد آتشی بايد او را محکم بزند. شاه بايد سعی کند تعداد ضرباتی را که دستور می دهد زوج نباشد ، اگر زوج باشد يکی را به خود شاه می زنند و همينطور بازی را ادامه می دهند. هنگاميکه کبريت را پرتاب می کنند ، اگر طولی بايستد ، کسی که آن را پرتاب کرده يکبار ديگر برای جايزه کبريت را پرتاب کند تا يکی از علائم مشخص بيايد.

ترش بازی (ملابرس) (terěs-bâzi):
در اين بازی دو دسته 5 نفری يا بيشتر شرکت می کنند. برای شروع بازی قرعه کشی می کنند. سنگی را يک طرفش را تر می کند يکطرفش خشک می باشد به طرف بالا پرتاب می کنند. روی تر يا خشک را هر کدام از گروهها گفته بازی را شروع می کنند.
گروهی که می خواهد بازی را شروع کند سرگروه در يک گروه در يک نقطه معين جمع نموده و با يک چوب دايره ای بر روی زمين به دور آنها رسم می کند و آنها در اين محدوده سر يکديگر را به گريبان می گيرند و اطراف خود را نگاه نمی کنند. رئيس سرگروه مقابل با يک دستمال چشمهای سرگروه رقيب را می بندد و به گروه خود دستور می دهد که پراکنده و مخفی شوند. به محض اينکه اعضای گروه مخفی شدند سرگروه چشمهای سرگروه ديگر را باز می کند و به اتفاق همديگر سعی در پيدا کردن اعضاء گروه مخفی شده می کنند. سرگروه سعی می نمايد که اين فرد را منحرف سازد و او را از گروه خود دور می نمايد. در همين موقع است که افراد گروه مقابل که قبلاً مخفی شده اند از جايگاههای خود درآمده و به حالت تهاجمی به گروهی که در نقطه معين جمع شده اند ، هجوم می آورند. در اين زمان همه افرادی که داخل دايره محدود شده اند فرياد برمی آوردند «ملابرس به دادم کچلا رختن(ريختند) به دورم».
سرگروه فوراً خود را می رساند و به دور آنها می چرخد و دستش را بر روی سرگروه حريف می چرخاند و می گويد «ترش ، ترش» و با اين الفاظ حمله را دفع می نمايد. مگراينکه يکی از افراد مهاجم بتواند يکی از اعضای داخل دايره را با پا بزند که حق زدن با دست را ندارد و درصورت نوفقيت گروه بازنده می شود و جای خود را به گروه ديگر می دهد.

کلی بازی (الک و دولک) (kelibazi):
ابزار و وسايل بازی عبارتست از: دو تکه چوب کوچک و بزرگ به اندازه های 30 سانتی متر و يک متر ، چاله کوچکی برای قرار دادن چوب کوچک روی آن (ممکن است با دوتا آجر چاله درست شود که دو آجر را در فاصله 30 سانتی متری قرار می دهند و چوب کوچک را روی آنها قرار می دهند).
نحوه شروع بازی: دو گروه شرکت کننده بين خود قرعه می گذارندکه کدام يک بازی راشروع کنند. برای اين کار هر کدام از گروهها چوب کوچک را روی چوب بزرگتر می گذارد و پرتاب می کند. هر کدام از گروهها که چوب را به فاصله بيشتر پرتاب کند همان گروه بازی را شروع می کند.
نفر مقابل (حريف) چوب را از فاصله ای که پرتاب شده به طرف گود می اندازد. در همين حال رقيب با چوب بزرگ شد راه آن می شود و درصورت امکان و برخورد چوب کوچک به چوب بزرگ دوباره آن را پرتاب می کند و بعد مسير چوب کوچک تا گودال را با چوب بزرگ اتدازه می گيرند و اگر اندازه ها به مقداری که در اول بازی شرط کرده اند ، گروه اول برنده می شود. اما اگر فاصله چوب کوچک تا گودال کمتر از اندازه چوب بزرگ باشد گروهی که بازی را شروع کرده ، می سوزند و گروه بعد بازی را شروع می کند. اگر اندازه ها به حد نصاب شرط نرسد دوباره بازی را ادامه می دهند و همينطور از دنباله عدد فاصله ها شمارش می کنند.
جايزه بازی: برای جايزه نفر برنده دوباره چوب کوچک را روی چوب بزرگ قرار می دهد و به نفر بازنده می گويد بازی ما هُری هُری (مقصود اين است که چند بار با چوب بزرگ چوب کوچک را در هوا پرتاب کند) نفر بازنده مثلاً می گويد دو بار با هر چی بزنی که نفر برنده با چوب بزرگ ، چوب کوچک را در هوا بطور مرتب می زند و شمارش می کند تا زمانيکه چوب کوچک روی زمين نيفتد ادامه می دهد. تعداد ضربات که به چوب کوچک خورده به همان تعداد چوب کوچک را در فاصله های مختلف پرتاب می کند مثلاً ده بار چوب کوچک را با چوب بزرگ در طول مسيری پرتاب می کند. در اين صورت است که نفر بازنده بايد چوب کوچک را بردارد و با يک مفس بگويد هماقلی بدو (homagalibedov) تا برسد به گودال. هر جا که نفس را خالی کند بايد از اول با نفر دوم ادامه بدهد. بعد جای بازيکنان بطورمتوسط 2 نفر می باشد. درصورتی ممکن است به چهار نفر نيز برسد.